Saturday, 24 December 2011

गुरुमंत्र

लोग हर मंझिल को  मुश्कील समझते है
हम  हर  मुश्कील को मंझिल समझते है
....बडा फर्क है , लोगो  में  और हम में
लोग जिंदगी को दर्द  और  हम दर्द  को जिंदगी समझते है ....गुड मॉर्निंग!

  माझ्या त्या दिवसाची सुरुवात झाली ती या मेसेजने....
  जगण्याचं तत्वज्ञान नेमक्या शब्दांत मांडायची ताकद असलेले शेर किंवा छोट्या कविता  जेव्हा 'मेसेज' म्हणून  आपल्यापर्यंत पोचतात , तेव्हा दरवेळी आपण त्यांच्या अर्थाशी थबकत नाही ...बरेचदा आपल्या मनाशीच, "व्वा! क्या बात है!" म्हणतो आणि आपल्या कामाच्या धबडग्यात बुडून जातो...एखादा मेसेज मात्र पुन्हा पुन्हा आपलं बोट धरून त्याच्या अर्थाशी घेऊन जातो..ते शब्द भले कोणाच्याही  लेखणीतून उतरले असतील, पण आपल्यासाठी ते 'मेसेज' पाठवणार्या व्यक्तीचं अंतरंग उलगडणारे असतात ...ज्या व्यक्तीने तो मेसेज पाठवला आहे त्याच्या जगण्याशी , त्याच्या विचारांशी आपण त्या आशयाचं नातं जोडू पाहतो...आणि त्या शब्दांकडे - त्यातून ध्वनित होत असलेल्या अर्थाकडे पहायची आपली दृष्टीच बदलते ....वर लिहिलेला  'शेर' असाही आवडण्याजोगा होताच , पण तो अधिक भिडला सतीशने पाठवला होता म्हणून ...म्हणूनच तो मनात घर करून राहिला ....
  सतीश...आमचा शाळेतला वर्गमित्र ...हुशार, सद्गुणी , सश्रद्ध आणि अतिशय सामान्य कुटुंबातून येऊनही ; स्वतःच्या मेहनतीने - कर्तृत्वाने आयुष्याला अर्थपूर्ण आकार देणारा एक लघु उद्योजक !..त्याची झेप आम्हां सर्व मित्र परिवारासाठी कौतुकाची आणि अभिमानाची गोष्ट! सर्व प्रकारच्या अडथळ्यांचा मोठ्या धाडसाने सामना करत तो इथवर येऊन पोचला होता ...यश, सुख आणि समाधानाने तृप्त होता...पण नियतीच्या मनात काही वेगळंच होतं....त्याने आजवर दाखवलेल्या हिमतीने तिचं समाधान झालं नसावं बहुदा...एका विचित्र अपघाताच्या रूपात तिने आणखी एक परीक्षा घेण्याचा डाव रचला ....या अपघाताने सतीशला पंगुत्व आलं...कमरेखालची  संवेदना हरपली ....त्याच्या बरोबरच घराचही स्वास्थ्य हिरावून घेणारा अपघात ...एखादा सर्वसामान्य माणूस उन्मळून पडला असता ...पण सतीशने नियतीशी दोन हात करायचे ठरवले ...अपघाताने शरीर पंगु झालं असलं तरी मन खंबीर होतं...सुरुवातीला आलेलं नैराश्याचं मळभ त्याने निग्रहाने दूर सारलं आणि नव्या ताकदीने तो आयुष्याला पुन्हा भिडला ...या डावातही त्याची सरशी झाली. आलेल्या अपंगत्वाचा जड अन्तःकरणाने, पण मनापासून स्वीकार करत त्याने जगण्याची नवी वाट शोधली ...चेहऱ्यावरचं हसू आणि मनातलं चैतन्य जराही ढळू न देता ...!
  आपण किती सहज म्हणत असतो ना की, सगळी माणस सारखी असतात म्हणून ...पण कुठे सारखी असतात सगळी ?...बाह्यरूप भले सारखं असेलही, पण तरीही काही असामान्य असतात ...वेगळी असतात. काहींना  सुखही बोचतं तर काही दुक्खाचा रस्ताही हसत हसत तुडवतात . आपल्या जगण्यातून इतरांना प्रेरणा देतात ...
  म्हणूनच कालपरवापर्यंत फक्त 'मित्र' असलेला सतीश आज आमचा 'गुरु' झाला आहे...स्वतःच्या जगण्यातून नवी दृष्टी देणारा गुरु...हिम्मत कशाला म्हणतात याचा वस्तुपाठ आमच्यासमोर उभा करणारा ! त्यामुळेच हा शेर जेव्हा त्याच्याकडून आला तेव्हा तो मनाला स्पर्शून गेला ...कारण तो निव्वळ शेर नव्हता, त्यात त्याच्या जगण्याचं - त्याच्या लढ्याचं प्रतिबिंब मला दिसलं ...मग तो 'मेसेज' माझ्यासाठी फक्त मेसेज राहिला नाही ...तर मंत्र झाला ...गुरूने दिलेला मंत्र!
   ......अश्विनी

     

Tuesday, 22 November 2011

निरागसांची सुंदर दुनिया...



'मं..मं..झायी? ' ...दीड वर्षाची तनु, मान वाकडी करुन हातावर बसलेल्या डासाला अतिशय प्रेमाने विचारत होती... मोठं कोणीतरी मिश्किलपणे म्हणालं, 'अगं वेडे..तुझ्या हातावर बसून त्याची मंमंच करतोय तो..आजूबाजूचे मोठे या उद्गारावर खो..खो हसले..तनुच्या ते गावीही नव्हतं, ती डासाशी गप्पा मारण्यात-त्याची विचारपूस करण्यात दंग झाली होती.. 'मं..मं झायी? आणि 'जो..जो झायी? या दोन प्रश्नार्थक वाक्यांची तिच्या शब्दसंग्रहात नव्यानेच भर पडली होती..त्यामुळे समोर जो कोणी येईल त्याला हे विचारण्याचा नवा छंद तिला जडला होता..मग तो अंगणात येणारा काऊ असो की चिऊ असो की तिच्या गोऱ्यापान हातावर बसून तिचं रक्त शोषणारा डास असो..या संवादाने सगळया मोठयांची छान करमणूक होत होती आणि मोठयांच्या दुनियेतून कधीच हद्दपार झालेल्या निरागसतेचं हे दर्शन सुखावणारंही  होतं..
असे 'बोल ऐकले की मोठं होण्याच्या बदल्यात आपण काय गमावलंय हे लक्षात येतं ... मोठं होण्याच्या  या अटळ प्रवासात कधी बोट सोडून जाते ही निरागसता आणि भाबडं मन?..
किती वेगळी आणि सुंदर असते लहानग्यांची दुनिया..निष्पाप, भाबडी आणि निरागस..जगण्यात आणि वागण्यात कोणतेही  छक्केपंजे नसलेली ती सुरूवातीची 3/4वर्षं..आप-पर भावाचा, संकोचाचा आणि भीतीचा स्पर्शही नसलेली...सर्वांशी  सहजी  'संवाद'  साधणारं ते वय..त्यांचं  जग  केवळ भवतालच्या माणसांचं  नसतं  तर त्यात सर्व सजीव सामावलेले असतात. म्हणूनच आई भरवत असलेल्या भाताचा घास, पायाशी शेपूट हलवत बसलेल्या भू-भू लाही भरवायचा आग्रह केला जातो.  केवळ आग्रहच नाही तर आपल्या चिमुकल्या हातांनी घास भरवलाही जातो.
आकाशीचा चांदोमामा हा तर छोटयांचा सगळयात जवळचा दोस्त...त्याला पाहून आनंदाने लकाकणारे ते चिमणे डोळे..टाळया वाजवत, बोबडया आवाजात म्हटलं जाणारं चांदोमामाचं गाणं...त्या दिवशी तर गंमतच झाली, चांदोमामाला गाणं म्हणून दाखवल्यावर आजीनं तनुला म्हटलं, 'पुरे किती वेळ थांबायचं अंगणात..चल आता आत... नेहमीप्रमाणेच बराच वेळ बाहेर बागडूनही, पोट न भरलेल्या तिने नाराजीने घराच्या दिशेने मोर्चा वळवला..पण जाता जाता तिला काय वाटलं कोणास ठाऊक...आकाशाच्या दिशेने चांदोमामाकडे पहात तिने हात हलवला..त्याला बाय केलं आणि 'गुड नाईट म्हणत फ्लाईंग कीसही दिला..हसऱ्या डोळयांनी त्याचा निरोप घेत ती वळली..तिचा निरोपाचा पापा पोचला असावा बहुतेक, कारण माझं लक्ष अभावितपणे वर गेलं तेव्हा तोपर्यंत तिथेच थबकलेला चांदोमामा तिच्या घरावरुन पुढे सरकला होता..
ओंजळीत धरुन ठेवाव्याशा वाटणाऱ्या एक नितांतसुंदर, लोभस  क्षणाची मी साक्षीदार होते...मला हेवा वाटला, तिच्या निरागस प्रेमाचा आणि त्या भाग्यवंत चांदोमामाचाही...!
-अश्विनी


Monday, 31 October 2011

वैराग्य...विरक्ती आणि भीरक्ती


विरागी वृत्तीने जगणाऱ्यांविषयी माझ्या मनात आदरभाव असला तरी विरक्ती माझा स्थायीभाव नाही...पण कधीतरी  काही काळासाठी मी त्या 'मोड'मधे जाते खरी... हे अळवावरचं पाणी आहे हे पक्कं ठाऊक असतानाही
त्या वेळी ती भावना मनावर इतकी स्वार असते की पूछो मत...!
'वैराग्य आणि विरक्ती हे दोन समानार्थी शब्द आहेत की भिन्न अर्थच्छटेचे दोन शब्द आहेत..आणि असलाच तर त्यांच्यात नेमका फरक काय?..'या शंकेने एक दिवस मनात घर केलं आणि माझा पिच्छाच पुरवला..याचं उत्तर आपलं आपल्यालाच सापडणार नाही हे लक्षात आलं आणि मी उत्तरासाठी योग्य व्यक्ती शोधू लागले..सुदैवाने, अशा ज्ञानी व्यक्तींची भोवती कमतरता नव्हती.
प्रश्न  विचारुन जेमतेम 12 तास उलटले नसतील तर मनाचं समाधान करणारं, अर्थाच्या छटा उलगडून दाखवणारं उत्तर (तेही मला समजेल अशा भाषेत) मिळालं. या जगात जगताना सर्वसामान्य माणसाला ज्या इच्छा-आकांक्षा मोहात पाडतात त्या इच्छा-आकांक्षांचा एकदाही अनुभव न घेता त्यापासून निशचयपूर्वक दूर राहणं म्हणजे वैराग्य...आणि ज्या गोष्टींचा अनुभव पूर्वी घेतलेला आहे अशा गोष्टी आयुष्यात पुन्हा न करण्याचा निश्चय करणं म्हणजे विरक्ती.. वैराग्य हे अधिक स्थायी स्वरुपाचं असतं. म्हणजे  दोघांमधे  वैराग्याची 'यत्ता' वरची म्हणायची..(अर्थात्, सर्वसामान्यांसाठी विरक्ती हीसुध्दा अवघडच गोष्ट..)शब्दांमधला फरक समजून घेत असताना वैराग्यवृत्तीने राहणाऱ्या अनेक व्यक्ती डोळयांसमोर येऊन गेल्या.
मनातली शंका दूर झाल्याचा आनंद मिळाला..आणि आपण अर्थभेदाचा विचार न करता किती सैलपणे शब्द वापरत असतो हे लक्षात आलं.
विश्लेषणाने मनाचं समाधान झालं असलं तरी का कुणास ठाऊक दोन्ही शब्द मनात ठाण मांडून बसले..त्यांच्यातला अर्थभेद आठवून तशी माणसं शोधायचा मनाला चाळाच लागला. हे सगळं चालू असतानाच एक दिवस जेवताना माझा मुलगा मला म्हणाला, ' आई, मला दही वाढू नकोस...दह्याची मला भीरक्ती आली आहे.'
'भीरक्ती...म्हणजे रे काय?' मी कुतूहलाने विचारलं.
'भीरक्ती..म्हणजे भीतीतून आलेली विरक्ती..तुझ्याकडून परवा वैराग्य-विरक्तीबद्दल ऐकलं आणि माझ्या मनात आलं..कसल्यातरी भीतीपोटी आपण जेव्हा काही खाण्याचं टाळतो किंवा काही सवयी सोडतो तेव्हा ती भीतीतून आलेली विरक्ती असते. आता मी आवडत असूनही दही खात नाही कारण त्याच्यामुळे होणाऱ्या सर्दीची- त्या त्रासाची मला भीती आहे.' त्याने केलेला हा विचार मला एकदमच पटला..आपण बहुतेक माणसं आयुष्यभर याचाच तर अवलंब करत असतो...मनात आलं.
या भीरक्तीकडून विरक्तीकडे आणि तिथून वैराग्यापर्यंतचा प्रवास किती अवघड आहे याची जाणीव झाली. 'काहीतरी विपरीत झाल्याविशाय, शरीराला-मनाला त्रासदायक ठरल्याविशाय आपण कोणत्याही मोहाच्या पाशातून दूर जाऊ शकत नाही..किती प्रकारचे मोह आपल्या वाटेत असतात.. 'मनात विचार आला.
त्यानंतर काही दिवसांनी माणसाच्या हव्यासाबद्दल बोलणं चालू असताना माझा भाऊ मला म्हणाला,'काय माहित्ये का अश्विनी, आपण या जगात पाहुण्यासारखं राहायचं आहे हेच आपल्या लक्षात येत नाही...या अखंड जीवनप्रवाहात आपलं अस्तित्व किती क्षणांसाठी आहे हे लक्षात घेतलं तर अनेक मोहांपासून आपोआपच लांब राहू.. 'गेले काही दिवस मनात जो विचार चालू होता त्याचाच एक महत्त्वाचा दुवा त्याच्या बोलण्यातून गवसल्यासारखं वाटलं..आणि मनात प्रश्नांनी गर्दी केली...
'आपलं या जगातलं  'पाहुणेपण' लक्षात घेतलं तर खरंच आपण भीरक्तीपासून विरक्तीपर्यंत पोचू शकू?...इतरांचं सोडा, मला तरी जमेल का हे?...जे मला कळल्यासारखं वाटतंय ते कृतीत उतरवता येईल का कधी? '
-अश्विनी















Thursday, 20 October 2011

नवं गाव...



प्रत्येक अनोळखी गावाला वास येतो कोऱ्या पुस्तकाचा...
त्याला असतो आकर्षित करणारा एक अनामिक गंध.
नव्या पुस्तकाइतकंच ते गाव असतं अनोळखी....
पुस्तक जसं पानागणिक उलगडत जातं आपल्यासमोर...
तसंच गाव कळत जातं.. गल्लीबोळातून फिरताना
हळूहळू उमजत जाते त्या गावाची संस्कृती
मनात एक ओळख नोंदवली जाते..
ज्यावर फक्त त्या गावाची मोहोर असते!
-अश्विनी


Wednesday, 19 October 2011

भूमीपुत्र



1993 च्या भूकंपाच्या दु:खद खुणा अंगावर ल्यालेलं मराठवाडयातलं ते गाव...हराळी त्याचं नाव...आख्खं गाव जमीनदोस्त होतं म्हणजे काय त्याचा अनुभव घेतलेलं..मी त्या गावात पहिल्यांदा गेले तेव्हा तो भीषण भूकंप होऊन 8/9 वर्षंउलटून गेली होती..किल्लारी या भूकंपाच्या मुख्य केंद्रबिंदूपासून अवघ्या सातेक किलोमीटरवर असलेलं हे गाव.. ज्याला या आपत्तीची झळ लागली नाही असं एकही घर गावात  शिल्लक नव्हतं.  ज्याप्रमाणे विविध संस्था-संघटना विविध भूकंपग्रस्त भागांत मदतीसाठी पोहोचल्या तशा हराळीतही दाखल झाल्या. त्यातल्या बऱ्याचशा तात्कालिक (पण अर्थात्च ज्याची गरज होती अशीच) मदत करुन परतल्या. तिथे दुर्भिक्ष फक्त भौतिक सोयीसुविधेचं नव्हतं...सर्वात जास्त दुर्भिक्ष होतं ते ज्ञानाचं...शिक्षणाचं! आणि ते पिढयान्पिढयांचं होतं..ते संपावं अशी इच्छा बाळगणारे हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके का होईना पण गावकरी त्या गावात होते हे त्या गावाचं भाग्य..त्यापैकी एक रत्नाजीदादा सूर्यवंशी. मदत देण्यासाठी दाराशी आलेल्या दात्याकडे काय मागायचं याचं शहाणपण त्यांच्यापाशी होतं..संकटातच संधी शोधणारी त्यांची ही शहाणीवच  गावाचा कायापालट करती झाली...वाईटातून चांगलं निघतं, या विधानावर श्रध्दा बसावी अशी या गावाची कहाणी!
त्यांना मदत करण्यासाठी आलेल्यांमधे पुण्याची ज्ञान प्रबोधिनीही होती. तात्पुरती मलमपट्टी करण्यापेक्षा, गावाची मूलभूत गरज ओळखून कायमस्वरुपी इलाज करावा, असं प्रबोधिनीला वाटत होतं. या संघटनेचं शिक्षण क्षेत्रात चांगलं काम आहे हे ठाऊक असणाऱ्या रत्नाजीदादांनी प्रबोधिनीच्या ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांकडे मागणी केली ती चांगल्या शाळेची.. 'आमच्या मुलांना चांगलं शिक्षण देऊन शहाणं करा..हीच मुलं उद्याचा गाव घडवतील.आणि या कामात मी पूर्णपणे तुमच्याबरोबर असेन.'अन्य काही न मागता शाळेची, चांगल्या शिक्षणाची मागणी करणारे आणि या कामात सक्रिय सहभागाचं आश्वासन देणारे रत्नाजीदादा, गावावरच्या प्रेमापोटी शहरातली नोकरी सोडून पुन्हा गावात येऊन राहिले होते. जे वचन त्यांनी प्रबोधिनीच्या ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांना दिलं त्याचं आजतागायत कसोशीनं पालन करणारे रत्नाजीदादा..सुरुवातीच्या काळात आपलं घर शाळेसाठी देणारे..आजूबाजूच्या खेडयातून आलेल्या शेतकऱ्यांच्या मुलांना त्यांनी आपल्या घरात आश्रय दिला. त्यांनी आणि त्यांच्या पत्नीनं पोटच्या मुलांसारखी त्यांच्यावर माया केली..त्यांना न्हाऊ-माखू घातलं. आज शाळेची जागा बदलली असली तरी रत्नाजीदादा आणि त्यांच्या पत्नी पूर्णवेळ शाळेत असतात.
एकीकडे शाळेसाठी जागेचा शोध चालूच होता..शेतकऱ्यांच्या मुलांसाठी निवासी शाळा आणि प्रामुख्याने शेतीशाळा उभी करायची होती. शेतकऱ्याच्या मुलानं उच्चशिक्षित होऊन शेतीपासून दूर जाऊ नये तर विज्ञानदृष्टी असलेला प्रयोगशील शेतकरी व्हावं, हा त्यामागचा विचार..अशी शेतीशाळा उभारायची तर तशी मुबलक जागा हवी..तीही शेतजमीन हवी. ती मिळवणं हीच अवघड बाब होती..कारण ज्याला या प्रयोगाचं महत्त्व पटेल तोच जागा उपलब्ध करुन देणार..शिवाय प्रबोधिनीविषयी बरेचसे गावकरी अनभिज्ञ..त्यांच्यासाठी प्रबोधिनी ही पाहुण्यासारखीच..प्रबोधिनीला  जे काम गावकऱ्यांसाठी उभं करायचं होतं त्याचं महत्त्व लक्षात येण्याएवढं शहाणपण सगळयांकडेच नव्हतं..
पण 'चांगल्या कामाच्या मागे परमेश्वर उभा असतो' याची शब्दश: प्रचिती देणारी एक घटना घडली...परमेश्वर कस्तुरे नावाच्या गावकऱ्यानं आपली 9 एकर जमीन शाळेसाठी प्रबोधिनीला दान केली. ते काही कुणी गडगंज आसामी  नव्हेत, अगदी हातावर पोट असलेले शेतकरी...पण चांगल्या कार्यासाठी त्यांनी आपल्या वडिलोपार्जित हिश्श्यातल्या जमिनीवर तुळशीपत्र ठेवलं आणि आपलं परमेश्वर हे नाव सार्थ केलं..'मी जमीन कसली तर माझ्या कुटुंबाचं पोट भरेल, पण शाळेसाठी दिली तर पुढच्या अनेक पिढया ज्ञानसमृध्द होतील' असा विचार करणाऱ्या परमेश्वरदादांनी पुढच्या पिढयांवर अगणित उपकार केले आहेत.. त्याची वाच्यता तर लांबच पण  त्या बदल्यात कशाची अपेक्षाही केली नाही. उलट जितके दिवस जमलं तितके दिवस या कामातही सक्रिय सहभागी झाले. पुढे याच जमिनीतल्या काही भागावर शाळेची भव्य वास्तू उभी राहिली..उरलेल्या जमिनीवर शेतीतले प्रयोग सुरु झाले. आज प्रबोधिनीने 60 एकरहून अधिक शेतजमीन या प्रकल्पासाठी घेतली आहे. एरव्ही अवर्षणासाठीच  कुप्रसिध्द असलेला हा भाग, आता डोळयांचं पारणं फेडेल इतका सदाहरित झाला आहे. या यशामागे ज्ञानप्रबोधिनीच्या कार्यकर्त्यांची प्रयोगशील दृष्टी आणि तळमळ, अहोरात्र घेतलेली मेहनत तर आहेच..त्याचबरोबर  या दोन भूमीपुत्रांनी दिलेल्या योगदानाची ताकद-पुण्याईही त्यामागे उभी आहे.
हे दोघेजण म्हणजे, 'एखाद्यानं आपल्या गावावर प्रेम कसं करावं' याचा वस्तुपाठ आहेत.
-अश्विनी




Thursday, 13 October 2011

देवदूत



प्राणीप्रेमाच्या विषयात मी थेट पु.लं.ची वंशज!...मनुष्यप्राण्यांव्यतिरिक्त इतर  प्राणीमात्रांना लांबून न्याहाळायची मला सवय...श्वानप्रेमी घरांपासून तर चार हात लांब राहणारी, अशा घरात जाणं शक्यतो टाळण्याकडेच कल असणारी मी..या पार्श्वभूमीवर 5 वर्षांपूर्वी तो जेव्हा समोरच्या घरात राह्यला आला तेव्हा कपाळावर नाराजीची सूक्ष्म अठी उमटली...त्याचं ते बसक्या चेहऱ्याचं भीतीदायक रुप!...खरं तर दिसणं सोडल्यास त्याच्यात भीतीदायक काही नव्हतंच हे हळूहळू कळत गेलं... खूप लाडाकोडात वाढलेलं त्या घरातलं ते लाडकं बाळ होतं...हो, त्या घरातला तो तिसरा मुलगाच होता...आणि यात दाखवेगिरीचा भाग अजिबात नव्हता याचीही हळूहळू खात्री पटत गेली.
घराची राखण करण्यासाठी कदाचित त्याचा या घरात प्रवेश झाला असेलही पण त्याने या कुटुंबाला इतका लळा लावला की त्याच्याकडून या कामाची नंतर कधी अपेक्षाही केली गेली नाही. घरातल्या इतर माणसांसाठी ज्या सुखसोयी होत्या त्या त्या त्याच्या दिमतीला होत्या.
या नव्या घरात जिथे जिथे त्याची म्हणून बसण्याची जागा होती (तसा त्याला सगळयाच  खोल्यांमधे मुक्त प्रवेश होता तरीही..), तिथेतिथे मऊशार अंथरुण आणि छतावर खास त्याच्या सेवेत फिरणारा पंखा...उन्हाळयाच्या दिवसांत उकाडा असह्य होऊ लागला की हे साहेब त्यांच्या वडिलांच्या एअरकंडिशंड बेडरुममधे झोपायचे...(अगदी लहान असताना तर तो म्हणे कायमच त्याच्या या आईबाबांजवळ त्यांच्या बेडरुममधे झोपायचा..)तो पूर्वजन्मीचा पुण्यात्मा होता हे नक्की, कारण मुक्या प्राण्याचा जन्म मिळूनही ही  सारी सुखं त्याच्या वाटयाला आली होती. सकाळी सातच्या सुमारास त्याचं भुंकणं ऐकू यायचं...सुरूवातीच्या काळात हा आवाज ऐकला की माझी चिडचिड व्हायची..पण हे भुंकणं म्हणजे मागणं असायचं हे काही दिवसांतच लक्षात आलं..त्याची ती भुकेची वेळ असे..पोटात भुकेचा उसळलेला आगडोंब व्यक्त करायचं त्याचं माध्यम होतं ते...त्याची आईही एकीकडे त्याला चुचकारत, त्याच्याशी बोलत-त्याला शांत करत त्याच्यासाठी गरमागरम पोळया करायला ओटयाशी उभी राहायची..कधी जर तिला उशीर झाला तर याचा आवाज टिपेला पोचायचा आणि त्याचे बाबा आईवर ओरडू लागायचे..अस्वस्थ होऊन त्यांच्या येरझारा सुरु व्हायच्या.. त्याला भूक लागली आहे आणि अजून खायला दिलेलं नाही याने त्यांची चिडचिड सुरु व्हायची...एकदा का गरमागरम पोळयांचा ठरलेला कोटा त्याच्या पोटात गेला की तो कोवळं ऊन अंगावर घेत शांतपणे पडून राहायचा..खायचा तो पण, तृप्ती त्या दोघांच्या चेहऱ्यावर दिसायची. त्यांच्या अंगणात येणारा कावळा हा त्याचा शत्रू..तो कठडयाच्या टोकावर बसून कावकाव करायचा,आणि याला उचकवायचा..मग अंगणभर  हा त्याच्यामागे धावत भुंकायचा पण उंचावर बसलेल्या कावळयाला त्याचं अजिबात भय वाटायचं नाही..त्याचं काव काव आणि याचं भों..भों ही जुगलबंदी काही काळ रंगायची.
तो भुंकण्यातून  जे वेगवेगळे मेसेज द्यायचा त्याचा अर्थ  सहवासाने आणि सरावाने हळूहळू थोडाफार कळू लागला..माझी फार  प्रगती झाली नाही तरी पूर्वीचा दृष्टिकोन नक्की बदलला..त्याच्या भुंकण्याचा त्रास होईनासा  झाला आणि भीती कमी झाली. घरातल्या आई-बाबांशी त्याच्या भाषेत चाललेली लाडीगोडी कळायला लागली , त्यात गंमतही वाटू लागली..घरातलं लाडावलेलं लहान मूल जसं मोठयांच्या ओरडण्याकडे दुर्लक्ष करुन आपले उद्योग चालूच ठेवतं तसंच त्याचं होतं..त्यांच्या ओरडण्याकडे दुर्लक्ष करण्यात तो तरबेज होता..पण घरातला तरुण मुलगा किंवा सून जर त्याला ओरडली तर लगेच गप्प बसायचं शहाणपणही त्याच्याकडे होतं..आपली डाळ कुठे शिजते याची त्याला असलेली जाण थक्क करणारी होती.
एकदा घरातले आई-बाबा 8/10 दिवसांसाठी बाहेरगावी जायचे होते..फिरायला जायची तयारी सुरु असताना एकीकडे त्याला सांगणंही चालू होतं,..'हे बघ, मी आणि बाबा फिरायला जाणार आहोत...दादाला, वहिनीला त्रास नाही द्यायचा..शहाण्यासारखं वागायचं..' त्याच्या अंगावर हळुवार थोपटत त्याची आई त्याला सांगत होती..आपण त्याचं वेळापत्रक पाळतो तसं पाळलं जाणार नाही, थोडं मागेपुढे होईल तेव्हा याने भुंकून घर डोक्यावर घ्यायला नको असं तिला वाटत असावं..सगळयात जास्त तो तिच्याच जवळ असायचा, त्यामुळे तिचा लळा अधिक..मुलांनी हौसेसाठी घरात आणलेलं ते पिल्लू खरं तर तिचंच झालं होतं..आपल्या बाळाचं करावं इतक्या प्रेमाने त्याचं करताना ती त्याची आई होऊन गेली होती..टिपिकल आईची काळजी तेव्हा तिच्या बोलण्यातूनही डोकावत होती.
आपले लाड करणारे आई-बाबा घरात नाहीत हे त्याला कळलं आणि सकाळची भुकेची वेळ टळून गेल्यावर भुंकून गोंधळ घालणारा-आईला भंडावून सोडणारा तो, गरमागरम पोळयांची वाट पाहत खिडकीशी शांतपणे बसून राहायला लागला..एक दिवस सकाळी मी आमच्या बागेत पाणी घालत होते, तो खिडकीशी पोळयांची वाट पाहत शांतपणे बसून होता..मी त्याला हाक मारली, 'काय रे..कुठे गेले आई-बाबा..आईची आठवण येत्ये तुला..?' मी विचारलं, तसा तो वळून माझ्याकडे तोंड करुन बसला..तो नेहमीच्या भुंकण्यापेक्षा वेगळाच आवाज काढत मला काही सांगू पाहात होता..आई-बाबांचं इतके दिवस दूर राहाणं बहुतेक त्याला सहन होत नसावं..त्यांची आठवण त्याला अस्वस्थ करत असावी..बिनशब्दाचं त्याचं बोलणं पोचत होतं माझ्यापर्यंत ..त्याच्या डोळयातले भाव मला वाचता येत होते..नकळत डोळे भरुन आले. इतक्या दिवसांत प्रथमच आम्ही दोघं एकमेकांशी बोलत होतो..पण तो संवाद मनात कायमचा कोरला गेला..कधी नव्हे तो त्याच्या पाठीवरुन हात फिरवावा, त्याला थोपटावं अशी इच्छा झाली..घाबरतच, पण मी त्याला हलकेच थोपटलं..'येणार हां आता आई..' त्याला समजावलं. 2/3 दिवसांतच त्याचे आई-बाबा आले..ते आल्याचं याच्यामुळेच कळलं..कारण आनंदाने बेभान होऊन तो ओरडत होता..त्यांच्या अंगावर उडया मारत होता..घरातल्या कोणाशीही त्यांनी बोलू नये, फक्त माझ्या बोलण्याकडे लक्ष द्यावं असा त्याचा हट्ट होता. शेवटी तो जिंकला..आईने त्याला मायेनं कुरवाळलं, थोपटलं..त्याची विचारपूस केली, तेव्हा त्याचं समाधान झालं..मग तो शहाण्या बाळासारखा आपल्या अंथरुणावर जाऊन झोपला. हे सगळं दृश्य विलक्षण होतं.
एकदा तो खूप अस्वस्थ होऊन घरातल्या अंगणात फेऱ्या घालत होता..मधेच हॉलच्या दरवाजाशी जाऊन भुंकून, मला आत घ्या असं सांगत होता...तो विनवत नव्हता, तर त्याच्या आवाजात जरब होती..एक प्रकारचा अधीरेपणाही होता..नेहमीपेक्षा थोडं वेगळं वाटलं म्हणून मी हाक मारुन त्याला काय झालं असं विचारलं..तेव्हा हसत-हसत उत्तर मिळालं, 'अगं, आज त्याची मैत्रीण आल्ये ना..म्हणून उतावळा झालाय. त्यांचं मेटिंग आहे'..हा मुद्दा माझ्या लक्षातच आला नव्हता..मग कळलं, वर्षातून दोन वेळा तरी अशी भेट घडवावी लागते...(आज त्याची डझनाहून अधिक मुलं वेगवेगळया घरात नांदताहेत.)
काही दिवसांनी त्यांच्या घरात तान्हं बाळ आलं..त्या बाळाशी खेळावं, त्याचे लाड करावेत असं त्याला वाटू लागलं...बाळ दिवाणखान्यात आलं की त्याला त्याच्या जवळ जायचं असे..तेव्हा आपल्या गळयातली साखळी कोणीतरी काढावी यासाठी तो भुंके..पण इतकी रिस्क घ्यायची घरातल्यांची काही हिम्मत होत नसे. गंमत अशी त्याच्या आवाजाने ते बाळ मात्र रडायचं नाही की त्याला घाबरायचंही नाही.. आजी -आजोबा बाळाला अंगणात घेऊन गेले की याच्या जिवाची घालमेल सुरु होई..आपल्याला न घेता गेलेच कसे याचा राग त्याच्या आवाजातून व्यक्त होई..ते बाळ म्हणजे त्याच्या प्रेमातलं भागीदार झालं होतं..अर्थात्, त्याला त्याची हरकत नव्हती फक्त आपल्यालाही बरोबर घ्यावं इतकीच अपेक्षा असे..
बाळ वर्षाचं होईपर्यंत त्या दोघांमधे छान टयूनिंग झालं..बाळाला त्याची अजिबात भीती वाटत नाही याचा सगळयांना आनंदही झाला.आता काही दिवसांनी त्यांना एकत्र खेळता येईल, असं घरातले म्हणू लागले..आणि अगदी अचानक, एका दिवसाच्या  आजाराचं निमित्त होऊन तो हे जग सोडून गेला..हार्ट फेल झालं म्हणे.. तसं त्याचं वय झालं होतं असंही कळलं..हे वास्तव असलं तरी ते स्वीकारणं त्या कुटुंबासाठी खूपच अवघड होतं..बाबा तर खूप दिवस त्याच्या आठवणीत बुडून गेले होते. आम्हांलाही त्याचं नसणं स्वीकारणं जडच गेलं.
आता त्यांच्या दिवाणखान्यात त्याचा भलामोठा फोटो आहे...आणि त्याच्या नावापुढे कुटुंबाचं आडनावही लिहिलं आहे..पुढे लिहिलं आहे, 'आमच्या जीवनात आनंद निर्माण करण्यासाठी पृथ्वीवर आलेला तू देवदूत होतास..' तो असेलही देवदूत..पण त्याच्यासाठी देवाने घराची केलेली निवड मात्र अचूक होती..हे नक्की..मी त्याची एक साक्षीदार आहे.
-अश्विनी

Friday, 30 September 2011

बकुळफुलं....


बकुळफुलं हे आमच्या मैत्रीचं प्रतीक आहे. कितीही सुकली तरी सुगंध जिची साथ सोडत नाही आणि जिचं सौंदर्य कधी उणावत नाही अशी बकुळ...
22 वर्षं झाली तिची ओळख होऊन...एम.ए.ला आम्ही दोघी एकत्र होतो...दुपारच्या लेक्चर्सना धावतपळत, धापा टाकत ती यायची...बहुतेक वेळा अगदी लेक्चर सुरु व्हायच्या क्षणी...आणि ते संपल्यावर कर्जत गाडी पकडण्यासाठी गडबडीत निघून जायची...शिकताशिकता एकीकडे तिची नोकरीही चालू होती....बोलण्यातून हळूहळू कळत गेलं... साहित्याची तिला असलेली जाण आणि तिचं कमालीचं साधं राहणं यामुळे ओळखीच्या पलिकडे हे नातं जावं असं मला अगदी मनापासून वाटत असे...पण तो योग यायला दुसरं वर्ष उजाडावं लागलं...परिक्षेचा अभ्यास एकत्र करण्याचा प्रस्ताव तिनं समोर ठेवला...मी आनंदानं होकार दिला.
एकत्र अभ्यास करताना मला जाणवलं की, ती हाडाची शिक्षिका आहे...आणि शिकवण्याची तिची पध्दतही अनोखी, समोरच्यावर विलक्षण प्रभाव पाडणारी आहे. ती भेटेपर्यंत मलाही कविता आवडायच्या...कळायच्याही..पण कवितेच्या अंतरंगात घुसायचं म्हणजे काय हे तिच्यामुळे समजलं...कवितेचे पदर उलगडून दाखवण्याची तिची पध्दत लाजवाब होती. आणि हा गुण तिनं कमावलेला नव्हता, तिच्यात ते उपजतच होतं. तिच्यामुळे मी कवितेच्या अधिक जवळ गेले.
संवेदनशीलता हा आमच्यातला समान दुवा...एखाद्या विषयावर बोलताना एकाच वेळी दोघींच्या डोळयात पाणी तरळायचं आणि आमच्या हळवेपणाचं आम्हांलाच हसू यायचं...'कधी सुधारणार गं आपण?...आजकाल चालत नाही इतकं हळवं राहून... ' हे दोघींनाही समजत होतं पण कृतीत मात्र येत नव्हतं ..आजही त्यात फरक पडलेला नाही.
अभ्यासाच्या त्या 2 महिन्याच्या काळात कधी आम्ही एकमेकींच्या घट्ट मैत्रिणी झालो ते कळलंही नाही...बघता बघता दुसरं वर्ष संपलं आणि आता रोजची भेट होणार नाही याची जाणीव झाली...असं दूर जाणं अटळ  आहे हे कळत असूनही ते दुखवून गेलं, अस्वस्थ करुन गेलं...हळूहळू भेटी महिन्यांनी होऊ लागल्या...कधी कधी असं व्हायचं की, आजूबाजूला असलेल्या गर्दीत दोघींचं असं बोलणं व्हायचंच नाही...खूप काही सांगायचं असायचं एकमेकींना, ते तसंच मनात ठेवून निरोपाचा क्षण समोर येऊन उभा राहायचा... 'याला काय भेट म्हणायची का गं?...नुसत्या दिसलो एकमेकींना...आता भेटू कधीतरी आजूबाजूला गर्दी नसताना.. असं एकमेकींना समजावत नाराज मनाने निरोप घ्यायचा...
मग कधीतरी खरंच दोघींना सोयीची वेळ पाहून भेटीचा दिवस ठरवायचा.. ' बाहेरच भेटू..म्हणजे निवांत आणि पोटभर बोलता येईल'..त्या भेटीचे वेध लागायचे...खूप दिवसांनी भेटतोय तर काहीतरी नेऊया भेट असं वाटून दोघीही एकमेकींसाठी भेट घेऊन जायचो...काही बोलण्याआधी हातावर गजऱ्याची पुडी ठेवली की ती म्हणायची, 'अगं, मीही तुझ्यासाठी गजरा आणला आहे...असं म्हणून तीही पुडी माझ्या हातावर ठेवायची...दोघींच्याही पुडीत बकुळीचा गजरा असायचा...या योगायोगानं हसूही यायचं आणि रडूही...तिने दिलेला गजरा मला मी आणलेल्या गजऱ्यापेक्षाही नेहमीच अधिक सुगंधी वाटायचा...मग गप्पांना सुरुवात व्हायची...आता आमची भेट वर्षांच्या अंतराने होते. मात्र, कितीही वर्षांनी भेटलो तरी काय बोलावं एकमेकींशी हा  प्रश्न कधीच पडत नाही. आता काय बोलावं असं कधी मनात येतच नाही. दोन भेटींमधलं अंतर वाढत चाललंय, पण मैत्रीत अंतर पडलेलं नाही.. मैत्रीतली उत्कटता आणि ओढ तेवढीच आणि तशीच आहे...बकुळीच्या सदासुगंधित फुलासारखी!
...अश्विनी

Wednesday, 28 September 2011

मागणं...



साधं शाळेत शिकण्याची तिची इच्छाही नियतीनं कधी पूर्ण केली नाही...तरीही आयुष्यभर नवं काही शिकण्याचा  तिचा उत्साह तसूभरही उणावला नाही!
समाजाच्या उपयोगी पडावं, आपल्याकडे जे देण्यासारखं आहे ते सर्वांमधे वाटून टाकावं याची कोण आवड होती तिला...पण अंगात बळ होतं तेव्हा घराच्या व्यापातापात इतकी गुरफटलेली होती की मनात असूनही तिला समाजापर्यंत  कधी पोचताच आलं नाही.
वरवर करडया, खरं तर रागीट व्यक्तिमत्त्वाच्या तिचे हात लांबसडक आणि लोण्याहूनही मऊ होते. तिच्यातल्या कलासक्त मनाची साक्ष होती ती... तिनं जे काम केलं ते देखणं आणि लक्षवेधीच केलं. मग तो स्वयंपाकातला एखादा पदार्थ असेल किंवा भरतकामाचा नमुना किंवा स्वान्तसुखाय केलेलं लेखनही....
घराचा उंबरा ओलांडून जर तिला बाहेर पडता आलं असतं तर?....तर तिनं खूप काही केलं असतं. एक कर्तृत्ववान स्त्री म्हणून ती नावारुपाला येण्याइतकी तिची नक्कीच क्षमता होती...
पण आयुष्याचं दानच असं पडलं की, यातलं तिला काहीच करता आलं नाही...तरी तिने नशीबाला दोष दिला नाही की स्वत:ची कहाणी लोकांना सांगून कधी सहानुभूती गोळा केली नाही...
शांत राहून संकटाशी दोन हात करण्याचं तिचं कसब अलौकिक होतं...तिच्या कुवतीप्रमाणे ती लढत राहिली.... सतत कार्यमग्न राहणं हे त्यावर तिने शोधलेलं उत्तर होतं...कधीतरी दिवस बदलतीलच हा आशावाद तिला बळ पुरवत राहिला...आणि झालंही तसंच!...दिवस पालटले...समृध्दी येताना बरोबर सुख-समाधान घेऊन आली...तिला आनंद झाला पण तोही तिच्या स्वभावाप्रमाणे तिने संयमाने व्यक्त केला....ज्या साध्या राहणीमानाचा तिने स्वीकार केला होता त्यात समृध्दीतही जराही फरक पडला नाही...अंगाला सोनं लागू दिलं नाही की जरीकाठाची साडी ल्यायली नाही...घरातल्या लेकीसुनांनी मात्र दागदागिने घालावेत, छान रहावं असं तिला वाटत असे...अर्थात्, ही इच्छाही तिने कधी कोणावर लादली नाही.
आयुष्यात अनेक अपमान वाटयाला आले. ते निमूट गिळून पुढे जाण्याचेही प्रसंग आले, पण ती कधी परिस्थितीसमोर लाचार झाली नाही. स्वाभिमानाशी तडजोड  न करता  सत्व आणि स्वत्व तिनं कायम राखलं...सर्वच मुलांची आर्थिक सुस्थिती आल्यावरही, तिने कधी चुकूनही मला पैसे हवे आहेत असं एकाही मुलाला म्हटलं नाही. त्यामागे, लागतील तेव्हा मुलं देतीलच याची जशी खात्री होती तशी तिची निर्मोही वृत्तीही याला कारणीभूत होती.
आयुष्याच्या उत्तरार्धात जेव्हा तिच्या वयाच्या बायका देवधर्म-पोथ्यापुराणात मग्न असत तेव्हाही तिचा कल  वर्तमानपत्रं आणि अन्य साहित्य वाचण्याकडेच होता. 'देवाला दोन हस्तक आणि तिसरं मस्तक पुरतं ...काही लागत नाही बाकी' ही शिकवण तिच्या जगण्यातून तिनं पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवली.
स्त्री मुक्ती हा शब्दही माहित नव्हता तेव्हा, 'बाईनं कधी कोणाचं मिंधं असू नये, आपल्या पोटापुरतं तरी तिनं कमवायला हवं...अगदी नवऱ्याच्या तोंडाकडे पहायचीही तिच्यावर वेळ येऊ नये'असं तिचं आग्रहाचं सांगणं असे....मुलींनी वेगवेगळया क्षेत्रात केलेले  पराक्रम ऐकले की तिच्या डोळयात एक वेगळाच आनंद असे..अशावेळी शिकण्याची अतृप्त राहिलेली तिची इच्छा उसळी मारुन ओठांवर येत असे..'खरंच, कुठच्या कुठे गेली असती ही...!' त्यावेळी तिचे लुकलुकणारे डोळे समोर बसलेल्या माणसाला अस्वस्थ करत असत...
शिवाजी महाराजांचे गड-किल्ले पहायचीही इच्छा होती तिची. तिच्यात एक जिप्सी दडलेला होता. जो कायम दडूनच राहिला...नशीबानं त्याचं कोडकौतुक करायची कधी संधीच दिली नाही...हे सगळं मनात ठेवून, मात्र कशाहीबद्दल तक्रारीचा एकही शब्द न काढता काही वर्षांपूर्वी तिनं इहलोकीचा निरोप घेतला.
सारं काही सोसूनही जगण्यावर एवढं प्रेम करणारी अशी ही विलक्षण बाई आमची आजी होती. तिच्या सहवासात मोठं होण्याचं भाग्य आम्हांला लाभलं. तिला असं मागितलेलं आवडणार नाही हे ठाऊक असूनही, तिच्यासाठी फक्त एकच मागणं मागायचं आहे. तिच्या नितांतसुंदर पण अतृप्त राहिलेल्या इच्छांना पूर्ण करण्यासाठी देवाने तिला पुन्हा जन्म द्यावा. खरं तर तो तिचं खूप देणं लागतो....त्यातलं निदान एवढं तरी त्याने फेडावंच...!
....अश्विनी

Thursday, 15 September 2011

ओळख...

तशी तिची माझी ओळख स्त्री संघटनेच्या कामामुळे झाली. ती अतिशय आनंदी,
प्रचंड बडबडी. संघटनेच्या कामाकडे, वेळ चांगला घालवायचं साधन म्हणून
पाहणारी...बरं, यात लपवाछपवी काहीच नाही...'ते बौध्दिक काम वगैरे काही
सांगू नका, मी आपली खानपान व्यवस्था किंवा पाहुण्यांच्या स्वागताची
जबाबदारी घेईन', असं खुले आम सांगण्यात तिला खरोखरीच कधी संकोच वाटला
नाही. 'इतके वर्षं सामाजिक काम करुनही ही टिपिकल गृहिणीच राहिली, इंचभरही
पुढे सरकली नाही', ही आम्हां जवळच्या मैत्रिणींची खंत...पण त्या आनंदी
जिवाच्या ते गावीही नसे. 'सोसवेल इतकंच सोशल वर्क' हा तिचा दृष्टिकोन,
त्याच्याशी ती प्रामाणिक होती.
सुखी, समाधानी आणि स्वस्थ अशा तिच्या कौटुंबिक आयुष्याला ग्रहण लागलं ते
नवऱ्याला जडलेल्या दुर्धर व्याधीच्या रुपात.. आधीच घरात गुरफटलेली ती मग
अधिकच घराशी बांधली गेली. मात्र, तोपर्यंत अतिशय सुरक्षित आयुष्य
जगलेल्या तिनं, आश्चर्य वाटावं इतक्या कणखरपणे या अरिष्टाचा सामना केला,
तेही चेहऱ्यावरचं हसू मावळू न देता!...आम्हांला बसलेला हा पहिला धक्का!
नंतरची 5/6 वर्षं तिच्या नवऱ्यानं जिद्दीनं दुखण्याशी सामना केला. एखादा
लेचापेचा खचून गेला असता, पण त्याची आजाराशी दोन हात करण्याची ताकद
कौतुकास्पद होती...पण आजारानं दुर्बल होत गेलेलं शरीर थकलं आणि त्यानं या
जगाचा निरोप घेतला. दोघांनीही जेमतेम चाळीशीचा उंबरा
ओलांडलेला...अर्ध्यावरती डाव सोडून तो निघून गेला...
सुन्न मनाने तिला भेटायला गेले...कसा धीर द्यावा याचा विचार करत,
त्यासाठी शब्दांची जुळवाजुळव करत...बिल्डिंगच्या आवारात माणसांची प्रचंड
गर्दी!....नात्याची तर होतीच पण त्याही पलिकडे दोघांनी जोडलेला मित्र
परिवार मोठा होता. त्या गर्दीतून वाट काढत मी हॉलमधे पोचले...ती
नवऱ्याच्या निष्प्राण देहाशेजारीच बसून होती. अगदी शांत
चेहऱ्याने...तिच्या डोळयात बायकोपेक्षाही आईचं ममत्व दाटून
आलेलं....मायेनं त्याच्या चेहऱ्यावरुन, केसावरुन हात फिरवत होती....'खूप
सहन केलंस रे...एवढं सोसलंस पण कधी त्रागा केला नाहीस...'आजूबाजूच्यांची
जराही पर्वा न करता तिचा त्याच्याशी संवाद चालू होता...सगळयांच्याच
डोळयात पाणी उभं करणारं ते दृश्य...मी तिच्या शेजारी बसले, मूकपणे तिच्या
पाठीवरुन हात फिरवत...शब्द थिजून गेले होते.
अशीच काही मिनिटं गेली असतील...ती माझ्याकडे वळली, 'तुला घाई नाही ना
जायची?'....अगदी अनपेक्षित प्रश्न...'अगं घाई कशाला असेल?...तू म्हणशील
तितका वेळ बसीन' मी समजावणीच्या स्वरांत म्हटलं. 'बसण्यासाठी नाही गं
विचारत...याचे सगळे अंत्यविधी मी करणारे....तू माझ्याबरोबर स्मशानात
यावंस अशी माझी इच्छा आहे.'...ती असं काही सुचवेल याची मला अजिबात कल्पना
नव्हती...क्षणभर गांगरले, स्मशानात जायचं...इतकंच नव्हे तर विधी होताना
हिच्या जवळ उभं राहायचं या कल्पनेनंच अंगावर काटा आला. 'मी आणखी कुणाला
नाही सांगितलं बरोबर यायला, पण तू यावंस असं मला वाटतंय...'तिने माझ्यावर
टाकलेल्या विश्वासाचीच ती परीक्षा होती. खरं तर, अगदी जवळजवळ राहूनही
अलिकडे आमचं एकमेकींना दर्शनही दुर्मीळ झालं होतं...तिच्या नित्य
संपर्कातला, तिच्या कायम बरोबर असणारा मित्र परिवार त्यावेळीही तिच्या
आजूबाजूला होताच...अशा परिस्थितीत ती मला आग्रह करत होती...वरवर सैलावलले
दिसणारे मैत्रीचे बंध आतून खूप मजबूत आहेत याचा त्या क्षणाला साक्षात्कार
झाला आणि मी तिच्या हातावर थोपटत म्हटलं, 'येईन मी तुझ्याबरोबर...'
एरव्ही भावभावना तीव्रपणे व्यक्त करणाऱ्या तिचं एक वेगळंच दर्शन घडत
होतं...तिच्यात दडलेल्या परिपक्व व्यक्तीला मी पहिल्यांदाच भेटत होते.
आपण किती चुकीचं समजत आलो हिला आजवर, राहूनराहून मनात येत होतं आणि
अपराधी वाटत होतं. अंत्ययात्रा निघण्याची वेळ जवळ आली आणि तिच्या हातातला
मोबाईल वाजला....कॉल तिला अपेक्षितच होता बहुतेक. कारण रींग वाजताक्षणी
ती म्हणाली, 'अगदी वेळेवर आला फोन..' नुकत्याच अमेरिकेला शिकायला
गेलेल्या तिच्या एकुलत्या एका मुलाचा तो कॉल होता. त्याने अमेरिकेला जाऊन
उच्चशिक्षण घ्यावं ही तिच्या नवऱ्याचीच इच्छा होती. म्हणूनच स्वत:च्या
आजारपणातही त्याने मुलाला अमेरिकेला पाठवायची सर्व तजवीज केली होती. तिने
फोन घेतला, 'राजा, वेळेवर केलास बघ फोन...बाबा निघालेच होते
आता...त्यांना अच्छा नाही करायचा?'....अंगावर काटा आणि डोळयांत पाणी उभं
करणाऱ्या तिच्या उद्गारांनी गर्दी स्तब्ध झाली. तिने मगाचच्याच शांतपणे
हातातला मोबाईल नवऱ्याच्या कानाशी नेला...गळयात दाटलेला हुंदका कसाबसा
थोपवत, वडील-मुलांची ती जगावेगळी भेट आम्ही सारेजण पाहत होतो...तिच्या
धैर्याला, तिच्या शांतपणाला मनातल्या मनात नमस्कार करत होतो. जिला
आतापर्यंत सर्वसामान्य समजण्याची चूक केली होती, तिची खरी उंची मला
दिसली...खरी ओळख पटली.
....अश्विनी

Tuesday, 13 September 2011

एकांतवास....



खूप दिवस माणसांमधे राहिले की काही काळासाठी एकटीने प्रवास करायला आवडतो मला....आजूबाजूच्या कोलाहलातही आपल्याच मनाच्या तळाशी डुबकी मारायची संधी, निवांतपणा अशा प्रवासातच मिळतो....कारण आजूबाजूला माणसं असली तरी ती माणसं `माझी' नसतात...माझ्या परिचयाची नसतात....मीही त्यांच्या ओळखीची नसते. कुठल्याच प्रतिमेचं ओझं नसल्याने मन पिसासारखं हलकं होऊन जातं. मग बाहेरचा हिरवागार निसर्ग न्याहाळावासा वाटत नाही, हातात इंटरेस्टिंग पुस्तक असूनही ते उघडावंसं वाटत नाही, मोबाईलमधे आवडीची गाणी असूनही ऐकावीशी वाटत नाहीत...नुसतं डोळे मिटून बसावं आणि मनाला स्वैरपणे भटकू द्यावं....हवं तसं बागडू द्यावं...त्यामुळेच अशा प्रवासाचा दिवस जवळ आला की मन फुलपाखरु होऊन जातं!
मात्र ही  `एकटेपणाची' आवड नाही, तर काही काळासाठी जवळ केलेला `एकांतवास' असं त्याला म्हणता येईल...लोकांतात शोधलेला एकांत!  `एकांतात रमणं' ही माझ्यासाठी अल्पकाळाची अवस्था आहे. मनाच्या `सर्व्हीसिंग'साठी असा अल्पमुदतीचा एकांत मला हवासा वाटतो...त्यातून ताजंतवानं व्हायचं ते पुन्हा माणसांमधे राहण्यासाठी...त्यांच्यात काम करण्यासाठी!
माणसांची साथसोबत मला कायमच हवीशी वाटत आल्ये. लहानाची मोठी झाले तीच माणसांच्या गोतावळय़ात...आईबाबांच्या दांडग्या जनसंपर्कामुळे आणि त्यांनी नातेवाईकांशी ठेवलेल्या आपुलकीच्या संबंधांमुळे ही माणसं म्हणजे `गर्दी फुकाची' अशी भावना मनात कधीच निर्माण झाली नाही. या विविधरंगी स्वभावाच्या माणसांनीच तर जगणं समृद्ध केलं...कळत-नकळत व्यक्तिमत्त्वाला आकार दिला...तेव्हा मधूनच लागणारी एकांतवासाची ओढ त्यांच्यापासून दूर जाण्यासाठी नक्कीच नाही, तर याच जगात नव्या दमानं परतण्यासाठी!

Tuesday, 6 September 2011

भिजपाऊस

भिजपाऊस 

      भिजपाऊस ....गेले काही दिवस हा शब्द माझ्या मनात येरझारा घालतो आहे. मातीत निजलेल्या बियांना आपल्या हळुवार स्पर्शाने  जागवणारा ....त्यांच्यातल्या सर्जनशक्तीची जाणीव करून देणारा असा हा पाऊस...! तो मुसळधार  पावसासारखा धसमुसळा नाही...आपल्याबरोबर सगळं धुऊन नेणारा नाही..तर, निसर्गाच्या हिरव्या चमत्काराला साद घालणारा ....चैतन्याला मूर्तरूप देणारा आहे. तो नसता तर....जमिनीत पहुडलेलं ते बीज, हिरवंगार रोप बनून वर आलं असतं का?...त्याच्यात दडलेली निर्मितीक्षमता त्याच्या कधी लक्षात तरी आली असती का?
          हा  भिजपाऊस  तुमच्या-माझ्या आयुष्यातही बरसत असतो ....फक्त तो आल्याचं आपल्याला कळायला हवं! त्यासाठी मनाची कवाडं कायम खुली ठेवायला हवीत ....तो बहुरूपी आहे. कधी मित्र बनून, तर कधी सहकारी बनून तर कधी एखाद्या प्रसंगाच्या रुपात आपल्या आयुष्यात येतो...अगदी काही क्षणासाठीचं त्याचं येणंही मनात निद्रिस्त असलेल्या अनेक कल्पनांना जागवतं...शब्दरूप देतं...कधी कधी विश्वास बसू नये इतकं सुंदर हातून लिहून होतं...अर्थात, लिहिणारे जरी आपण असलो तरी 'लिहविता' तो असतो....आपल्या मनाच्या अंगणात बरसून गेलेला भिजपाऊस!
         अशा अनेक सरी आतापर्यंत बरसून गेल्या...त्यातल्या काहींनी लिहितं ठेवलं....काही वेळा भिजूनही मी कोरडीच राहिले...त्यातलंच 'काही' तुमच्याबरोबर वाटून घ्यावं म्हणून इथे आले आहे....'त्याच्या'बद्दलची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी या ब्लॉग नावही  भिजपाऊस देते आहे....कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा मला सुचलेला हा एक मार्ग!
...अश्विनी